Tijdens de zomermaanden komen de rustige kanalen en rivieren in de Noordzeeregio tot leven met kajakkers en kanovaarders, die er even kunnen ontsnappen aan het hectische digitale leven. Achter deze ogenschijnlijk serene landschappen schuilt echter een groeiende uitdaging voor waterwegbeheerders en andere stakeholders: het in evenwicht brengen van sociale, ecologische en economische belangen. Naarmate deze waterwegen zich ontwikkelen tot levendige knooppunten voor uiteenlopende activiteiten, zoals recreatie, vastgoedontwikkeling en logistiek, worden ze ook de plek waar complexe afwegingen rond ESG (Environmental, Social & Governance) moeten worden gemaakt.
Een evenwicht vinden voor multifunctionele waterfronten
De aantrekkingskracht van een hoge levenskwaliteit, sport en ontspanning heeft waterwegen en waterfronten tot populaire bestemmingen gemaakt. Deze gebieden brengen uiteenlopende stakeholders samen, zowel commerciële als particuliere, waardoor onbedoeld spanningen kunnen ontstaan tussen menselijke activiteiten en de natuurlijke omgeving. De combinatie van belangen, zoals vastgoedontwikkeling, recreatief gebruik, natuurherstel en regelgeving, maakt van deze locaties een belangrijk aandachtspunt binnen de duurzaamheidsagenda. Door de aanhoudende klimaatverandering en de toenemende druk op de beschikbare ruimte zal de vraag naar het gebruik van waterfronten naar verwachting verder toenemen, vergelijkbaar met de ontwikkeling van een nieuwe Rivièra.
Het Connected River-project
Om deze uitdagingen aan te pakken, heeft een consortium van Europese organisaties rond waterfronten Antwerp Management School uitgenodigd om deel te nemen aan het Connected River-project. Het doel is om potentiële conflicten tussen stakeholders proactief aan te pakken. Daarbij wordt de expertise van het competentiecentrum Smart Ecosystems en het domein Business Design Thinking ingezet om innovatieve manieren van samenwerken te ontwikkelen en zes waterfronten te transformeren, telkens afgestemd op hun specifieke uitdagingen en stakeholderlandschap.
Een blik op Vlaanderen: omgaan met complexe uitdagingen
Een van de pilootgebieden is de Kleine Nete in Vlaanderen, die zich uitstrekt van Lier tot Grobbendonk en een populaire bestemming is voor kanoërs en kajakkers. Hoewel deze recreatie op het eerste gezicht onschuldig lijkt, kan intensief gebruik op de verkeerde plaatsen of tijdstippen het kwetsbare ecologische evenwicht van de rivier verstoren.
De beheerder van het gebied, de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM), heeft de afgelopen jaren aanzienlijk geïnvesteerd in een betere waterkwaliteit via ecologische inrichting en het opnieuw laten meanderen van de rivier. Ondanks deze inspanningen blijft het ecosysteem kwetsbaar en legt de Europese Kaderrichtlijn Water ambitieuze doelstellingen op voor verdere verbetering.
Om hieraan tegemoet te komen, werd in 2018 een Kajakakkoord afgesloten dat verantwoord gebruik van de rivier stimuleert. Toch bleek de toename van recreatie onbedoelde gevolgen te hebben voor het waterleven. Vanuit een mensgerichte ontwerpbenadering ligt hier een belangrijke uitdaging: gebruikers op een subtiele manier stimuleren tot gewenst gedrag, terwijl de effecten van hun handelen vaak niet zichtbaar zijn. Tegelijk vraagt het ecosysteemperspectief om nauwe samenwerking tussen uiteenlopende partijen, zoals kajakverhuurders, recreanten, sportclubs, bootbezitters en milieuorganisaties. Hun uiteenlopende belangen en beperkte onderlinge communicatie maken die samenwerking niet vanzelfsprekend.
Een gezamenlijke visie
Voor dit pilootgebied streven we naar een oplossing die de communicatie tussen gebruikers van de rivier en omwonenden verbetert, zodat alle betrokkenen de waterweg op een harmonieuze manier kunnen gebruiken.
In toekomstige blogs gaan we dieper in op de specifieke uitdagingen van de andere pilootgebieden: Amsterdam, Hamburg, Lille, Nijmegen en Vordingborg. Elk van deze locaties kent een eigen, complexe dynamiek van belangen langs het waterfront. Hoewel alle stakeholders bijdragen aan zowel de uitdagingen als de mogelijke oplossingen, is duidelijk dat geen enkele organisatie deze vraagstukken alleen kan oplossen. Wat alle pilootprojecten gemeen hebben, is de noodzaak om diverse stakeholders samen te brengen, gezamenlijk te innoveren, bestaande situaties te verbeteren en gewenst gedrag te stimuleren. Deze complexe context vormt een ideale praktijkomgeving voor de expertise van Tanvi Anand, Wouter Van Bockhaven en Remco Lenstra op het vlak van ecosysteeminnovatie en design thinking.
Wil je meer weten over dit project? Bezoek dan de onderzoekspagina.
Tanvi Anand – Onderzoeker Smart Ecosystems (hoofdauteur)
Wouter Van Bockhaven – Lead Competence Center Smart Ecosystems, work package lead 'Mobilising Multi-Stakeholder Ecosystems'
Remco Lenstra – AD Business Design Thinking, co-lead work package 'User-Centric, Agile Innovation on Shared Waterfront Challenges'
