Icon info
https://www.antwerpmanagementschool.be/nl/
Home
https://www.antwerpmanagementschool.be/nl/inzichten
Inzichten
https://www.antwerpmanagementschool.be/nl/blog/de-antwerpse-chemie-moet-en-kan-zichzelf-heruitvinden
De Antwerpse chemie moet en kan zichzelf…
Terug naar overzicht
Opinion 2
Supply Chain & Logistics

De Antwerpse chemie moet en kan zichzelf heruitvinden

Het aangekondigde banenverlies bij Covestro raakt aan een bredere vraag: hoe behouden we de industriële sterktes waarmee Antwerpen ook nieuwe chemieactiviteiten kan ontwikkelen?
Wouter
door Wouter Van Bockhaven | 18 oktober 2026
Share item
Opinion 2

Het aangekondigde banenverlies bij Covestro raakt aan een bredere vraag: hoe behouden we de industriële sterktes waarmee Antwerpen ook nieuwe chemieactiviteiten kan ontwikkelen? Voor de werknemers en hun gezinnen is de onzekerheid bijzonder ingrijpend. Tegelijk staan met de productie ook vakkennis en verbindingen tussen bedrijven onder druk.


Naar aanleiding van de aankondiging besprak ik bij VRT NWS de toekomst van onze chemiecluster. Meer van hetzelfde zal niet volstaan. We moeten gericht onderzoeken welke groeimarkten bij Antwerpen passen en wat bedrijven nodig hebben om die hier te ontwikkelen.


Structurele druk met grote verschillen tussen activiteiten


Covestro wil de polycarbonaatproductie in Antwerpen terugbrengen van vier lijnen naar één en de lokale productie van de grondstof bisfenol A stopzetten. Volgens het bedrijf kunnen de maatregelen tot 260 medewerkers treffen. De overblijvende lijn zou zich richten op hoogwaardige specialiteiten, zoals hittebestendige polymeren. De geplande investering in een nieuwe anilinefabriek gaat door. Binnen één site staan dus afbouw en vernieuwing naast elkaar.


De problemen reiken verder dan een conjunctuurdip. Wereldwijde overcapaciteit in standaardproducten en een Europese kostenhandicap zetten de rendabiliteit onder druk. Volgens Cefic kostte Europees aardgas tussen januari en juli 2026 gemiddeld 3,6 keer zoveel als in de Verenigde Staten. Voor energie-intensieve productie weegt dat zwaar.


Tussen 2022 en het eerste kwartaal van 2026 werd in Europa de sluiting aangekondigd van 39 miljoen ton chemische productiecapaciteit per jaar. Het gaat om cumulatief aangekondigde afbouw; de betrokken installaties zijn dus niet allemaal al gesloten. Eenmaal ontmanteld zijn zulke installaties bovendien moeilijk opnieuw op te bouwen.


Conclusie: de sneeuwbal is aan het rollen, maar zal nog gevoelig groeien


De inzet voor Vlaanderen is groot. Chemie, kunststoffen en life sciences waren samen goed voor 65.658 directe jobs in 2024 en ongeveer 30% van de Vlaamse goederenexport, inclusief doorvoer en internationale distributie. Hun toegevoegde waarde bedroeg in 2023 €16,4 miljard, of 34,7% van die van de Vlaamse verwerkende industrie. Die brede sectorcijfers omvatten ook farma en biotechnologie.


De kracht van Antwerpen zit in de verbindingen


Een chemiecluster is meer dan een optelsom van fabrieken. Bedrijven zijn verbonden via pijpleidingen, grondstoffen en energiestromen. Ze steunen op gespecialiseerde onderhoudspartners en mensen met vakkennis. Wanneer een installatie sluit, kunnen ook afnemers en leveranciers worden geraakt. De kosten of beschikbaarheid van gedeelde voorzieningen kunnen veranderen.


Dat raakt ook de toekomst. Nieuwe industriële activiteiten hebben toegang nodig tot expertise, infrastructuur en afnemers. Die voorwaarden zijn vandaag nauw verbonden met de gevestigde spelers die onder druk staan. Als zulke verbindingen verdwijnen, wordt het moeilijker om nieuwe activiteiten hier te laten groeien.


Daarom horen het behoud van onze industriële sterktes en de ontwikkeling van nieuwe groeimarkten samen op de agenda.


Gericht vernieuwen vanuit onze industriële sterktes


Op korte termijn moeten we de schok opvangen en de voorwaarden voor rendabele productie verbeteren. Daar horen een geloofwaardige energiestrategie en voorspelbare vergunningstrajecten bij. Op langere termijn moeten we kiezen in welke toepassingen Antwerpen een sterke positie kan uitbouwen.


Hoogwaardige materialen, circulaire grondstoffen en technologie voor duurzamere processen zijn mogelijke richtingen. De keuze van Covestro om hoogwaardige polycarbonaatkwaliteiten te behouden, maakt dat onderscheid concreet. Maar het label ‘specialty’ of ‘duurzaam’ is op zichzelf geen garantie op rendabiliteit. Doorslaggevend zijn ook de vraag van klanten, de productiekosten en de mogelijkheid om op industriële schaal te leveren.


In onze studie Antwerpen als Innovation Powerhouse, die we met Antwerp Management School voor Stad Antwerpen maakten, onderzochten we mogelijke toekomstniches. Voor het debat over chemie zijn onder meer kritieke grondstoffen en recyclage, decarbonisatie en elektrificatie, energie-efficiëntie en circulaire materialen relevant. De waarde van zo’n verkenning ligt in de keuzes die ze helpt onderbouwen: waar sluiten groeimarkten aan bij de kennis en industriële mogelijkheden van Antwerpen?


Welke voorwaarden zijn nodig om op te schalen


Een veelbelovende niche wordt pas een industriële activiteit als de nodige voorwaarden samenkomen. Voor de toekomst van de chemie zie ik zes vragen die bedrijven, kennisinstellingen, financiers en overheden samen moeten beantwoorden.

  1. Kies gerichte toepassingen. Welke concrete klantbehoefte kunnen we vanuit Antwerpen beter invullen? Per niche moeten afzetmarkt, beschikbare kennis en ontbrekende schakels duidelijk worden.
  2. Maak samenwerking uitvoerbaar. Welke bedrijven kunnen samen testen, grondstoffen leveren of producten afnemen? Een samenwerking wordt concreet wanneer partners afspraken maken over prestaties, investeringen en de verdeling van risico’s.
  3. Behoud en ontwikkel vakkennis. Hoe kunnen ervaren medewerkers een toekomst vinden in vernieuwde of nieuwe activiteiten? Dat vraagt tijdige begeleiding en opleidingen die aansluiten bij hun ambities en de behoeften van bedrijven.
  4. Maak industriële vernieuwing mogelijk. Waar zijn demonstratievoorzieningen, ruimte of netaansluitingen nodig? Overheden kunnen helpen met voorspelbare procedures en passende testmogelijkheden, met behoud van milieu- en veiligheidsnormen.
  5. Verbind kapitaal aan een geloofwaardig groeipad. Industriële opschaling vraagt grote investeringen voordat een installatie op volle capaciteit draait. Welke financiering past bij die risico’s, en welke toezeggingen van afnemers zijn nodig om investeringen mogelijk te maken?
  6. Werk over regiogrenzen heen. Welke expertise en partners ontbreken hier, en waar zijn die wel aanwezig? De Antwerpse chemie is verbonden met Vlaamse, Nederlandse en Europese waardeketens. Een ecosysteemstrategie moet die verbindingen benutten.


Een dialoog over de toekomst van de chemie


Vanuit AMS Innovation & Transformation vertalen we de inzichten uit de studie nu naar ecosysteemstrategieën voor Stad Antwerpen en haar innovatie-ecosystemen, aansluitend bij de ambitie van Antwerp Innovation Powerhouse. Daarbij onderzoeken we of de voorwaarden om mogelijke toekomstniches op te schalen aanwezig zijn en waar ze nog moeten worden ontwikkeld.


Het rapport Antwerpen als Innovation Powerhouse biedt een vertrekpunt voor die dialoog. Welke niches verdienen prioriteit? Welke voorwaarden ontbreken vandaag? En welke rol kunnen bedrijven, kennisinstellingen, financiers en overheden opnemen om investeringen hier mogelijk te maken?


De toekomst van de Antwerpse chemie hangt mee af van de verbindingen die we vandaag behouden en de keuzes waarin we samen durven investeren.
 

Deel artikel

Over deze auteur

Gerelateerde content

Home

Blijf op de hoogte van onze AMS inzichten